Irakurketa Erraza erakusketa

Irakurketa Erraza erakusketa

Lectura Fácil Euskadi –  Irakurketa Erraza entitatea osatu duen “Irakurketa plazera eta eskubidea delako” erakusketa inauguratu da jadanik.

AlhóndigaBilbaoko Mediateka BBKn abidatu zen erakusketaren ibilbidea, eta datozen hilabeteotan Euskal Herriko hainbat herritan ikusi ahal izango da.

 

Irailaren 15etik 26ra: Eibarko Juan San Martin Liburutegia

Urriaren 2tik 17ra: Koldo Mitxelena Kulturgunea (Donostia)

Urriaren 20tik 26ra: Iurretako Herriko Biblioteka (Iurreta)

Azaroaren 3tik 30era: Ignacio Aldecoa Kultur Etxea (Vitoria-Gasteiz)

Abenduaren 1etik 6ra: Lazarraga Liburutegia. Aguraingo Udal Liburutegia (Agurain-Salvatierra)

Abenduaren 9tik urtarrilaren 7ra: Donostiako Udal Liburutegiak

 

Irakurketa Erraza zer den azaltzen duten hainbat material bildu dira erakusketan, eta asmoa informazio hau ahalik eta herritar gehienengana helarazea da. Informazioa duten panelak euskaraz eta gazteleraz daude, eta horretaz gain, irakurketa kluben inguruko bideoak ere ikus daitezke.

Idazketa prozesuaz konszienteago izatera bultzatu nau IEk

Idazketa prozesuaz konszienteago izatera bultzatu nau IEk

Ander Izagirre. Kazetaria eta idazle da. “Idazterakoan erabiltzen ditugun hainbat baliabide baztertu edo aldatu egin behar horrek idazketa prozesuaz konszienteago izatera bultzatu nau”.

(Donostia, 1976) (Twiterren @anderiza) Hainbat gai jorratu ditu bere kronika eta liburuetan (Kolonbia, Pakistan, Bolivia, Argentina…) Bere lanakwww.anderiza.com:

ander-izagirre-txernobil

 

– Irakurketa Erraza formatuan euskaraz argitaratuko diren lehen liburuetako bat da zeurea. Proposamena jasotzean, ezagutzen zenuen mugimendua? Horrelako lanen beharra ikusten duzu?

Ez nuen Irakurketa Errazaren mugimendua ezagutzen baina oso ideia polita iruditu zitzaidan, irakurtzeko zailtasunak dituztenei ere irakurketaren gozamena zabaltzea eta istorio berriak ezagutaraztea. Euskara ikasten dabiltzanentzat eta euskaraz alfabetatu ez ziren belaunaldientzat ere material egokia da, gainera. Egia esateko, liburua proposatu zidaten garaian oso lanpetuta nenbilen eta ez nuen beste lanik hartu nahi inolaz ere, baina asmo honek merezi zuela iruditu zitzaidan. Poza ematen dit horrelako ekimen batean parte hartu ahal izateak.

– Nola sentitu zara zuzenean formatu honetan idaztean? Erraza da erraz idaztea?

Ez zait erraza gertatu erraz idaztea. Ariketa zaila eta polita izan da: normalean, idazterakoan erabiltzen ditugun hainbat baliabide baztertu edo aldatu egin behar horrek idazketa prozesuaz konszienteago izatera bultzatu nau. Kosta egin zait baina gimnasia polita izan dela uste dut. Eta liburu honek zerbaitetaz jabetzeko balio izan dit: Txernobilen ezagutu genuen historia, berez, oso indartsua, kezkagarria eta erakargarria da. Eta idazkera xumeenarekin ere, historiak oso indartsu izaten jarraitzen du.

– Txernobil txiki bat etxe bakoitzean: erralitatea pertsonaia fiktizioen hitzetan kontatua. Zer aurkituko dugu obra honetan?

Liburu honetan Txernobilen inguruan ezagutu nituen pertsona batzuen istorioak topatuko ditugu. Katastrofe nuklearra konpontzeko erreaktoretik gertu lan egin zuen soldadu bat, ihes egin behar izan zuen neska bat, gaur egun Eremu Debekatuan lan egiten duten langileak… Euren istorioak fikziozko pertsonaietan haragitu ditut, kontakizuna errazagoa eta garbiagoa izan dadin, baina Txernobilek suntsitu zuen gizarte baten benetako isla dira istorio horiek.

txernobil-txiki-bat

Irakurketa Erraza ezinbesteko tresna

Irakurketa Erraza ezinbesteko tresna

Bi urte ere ez Irakurketa Erraza (IE) hitzak entzuten hasi ginela. “Zer ote da hori?”, pentsatu genuen askok eta askok Blanca Mata atez-ate hasi zenean. Hitz gutxitan, Irakurketa Erraza zera da: testuak, ikus-entzunezkoak eta multimedia materiala eskaintzeko formatu jakin bat, irakurtzeko edota ulertzeko arazoak dituzten pertsonei zuzendutakoa.“Muga fisiko, psikiko nahiz sozialengatik irakurketaz gozatzeko aukerarik ez dutenentzat ezinbestekoa da Irakurketa Erraza” dio Blancak behin eta berriz, IE zertarako den galdetzen diotenean.

Lectura Fácil Euskadi-Irakurketa Erraza entitatea lanean hasi eta bi urte eskasera, IE formatuan argitaraturiko lehen lau eleberriak aurkeztu zituen Gaumin Argitaletxeak. Fernando Morillo idazle eta Gaumin argitaletxeko sortzailearen hitzetan: “Ezinbestekoa zaigu IE formatuko literatura euskal esparruan, besteak beste gazteleraz edo frantsesez alfabetizatu ziren belaunaldientzat, edota oraintxe euskara ikasten dabiltzan milaka lagunentzat. Behar-beharrezko tresna da euskararen normalizaziorako”.

 

“Gure helburu nagusia gazteek literatura maitatzea eta gozatzea da, irakurtzea behar gisa ez sentitzea. Horrela soilik irabaziko baititugu irakurleak, betiko irakurleak” azaltzen du Fernando Morillok argitaletxearen webgunean. “Euskarak berezko arazo larria du irakurleei dagokienez. Estatistiken mozorroak mozorro, euskarak duen irakurle kopuru erreala beldurgarriro txikia da” zehaztu du gaur goizeko aurkezpenean. Dioenez, herritar erabat euskaldun askori ere askozaz gaitzagoa egiten zaie euskaraz irakurtzea, erdaraz baino. Sarri, irakurle helduen iritziak eta erreguak iritsi omen zaizkie: “Euskaraz irakurri nahi dute, baina ohiko literatura zaila egiten zaie. Eskura dituzten testu ulergarri bakanak haur literaturakoak dira maiz, eta narratiba erraz baina helduago baten gose eta beharrez dira”.

irakurketa-erraza-logo

Eskaera horri erantzun nahirik, eta IE mugimenduaren helburuekin erabat uztartzen zela ikusirik, Blanca Matarekin harremanetan jarri zen Gaumin. “Hainbat elkarte eta enpresarekin kolaborazio hitzarmenak sinatzeaz gain, Bizkaia aldean hogei bat Irakurketa Klub abiarazi ditugu. Denak ere gazteleraz, euskaraz ez baitzegoen horrelako materialik” dio LFE-ko kideak.

Gaurtik aurrera, bada non aukeratu euskaraz IE formatuan irakurri nahi dutenentzat. Batetik, katalanetik itzulitako Montse Flores Pallarès-en Rif mendietako ura eta Núria Martí Constans-en Traizioa lakuan eleberriak dituzte. Bestetik, zuzenean euskaraz idatzi diren Ander Izagirreren Txernobil txiki bat etxe bakoitzean eta Fernando Morilloren Santiago Bidearen misterioa. Gai aldetik zeharo ezberdinak laurak ere, irakurle bakoitzak bere gogokoa hauta dezan.

AlhondigaBilbao hasieratik interesatu zen IE mugimenduan, eta haien laguntza izan dute euskaraz idatzi diren bi liburuen argitalpenek.AlhondigaBilbaon, Mediateka BBK-n gauzatu ziren, izan ere, lehen irakurketa klubak. Proiektu honen erabateko laguntzaile bihurtu da AlhondigaBilbao, euskarazko irakurleak eta sorkuntza bultzatzeko asmotan.

Grupo LF euskera

Ekitaldi publikoa ere egin zuen Gaumin Argitaletxeak, eta bertan izan ziren lau liburuen egileak.

Montse Flores Pallarès irakasle eta idazleak dioenez “Irakurketa ezinbesteko tresna da pertsonon osatze-bidean. IE formatuan dauden materialek lagundu egin didate ikaslea ikasketa-prozesuaren protagonista bihurtzen, eta, batez ere, hari erakusten irakurketa baliabide osoa dela mundua interpretatzen laguntzeko, ikasteko, gogoeta egiteko eta komunikatzeko, ez soilik heziketa garaian, bizitza osoan zehar baizik.”

Núria Martí Constans ere irakasle eta idazlea da. Hark dioenez, irakasle izateak asko lagundu dio IE formatuan idazten: “Ezagutzen nuelako ni kokatu beharreko maila, eta baita hartzaileen multzo bat ere”. Eta formatu errazean idaztearen inguruan galdetuta zera dio: “Beharbada horrexegatik beragatik, berehala ohitu nintzen IFLA-ren nazioarteko gidalerroetara, Irakurketa Errazeko idazketa arautzen dituztenak, eta ez naiz sekula estu sentitu haiek erabili behar izatean. Aitzitik, erronka ederra da norbaiti IEren bitartez helarazi ahal izatea literaturan sekula galdu behar ez litzatekeen emozioa.”

Ander Izagirre idazleak, berriz, hauxe dio idazketa prozesuaz: “Ez zait erraza gertatu erraz idaztea. Ariketa zaila eta polita izan da: normalean, idazterakoan erabiltzen ditugun hainbat baliabide baztertu edo aldatu egin behar horrek idazketa prozesuaz kontzienteago izatera bultzatu nau. Kosta egin zait baina gimnasia polita izan dela uste dut.”

Fernando Morillok dioenez, “istorio bat kontatzeko hamaika modu dago, eta hitz apur batzuk aski dira istorio zoragarri bat josteko”. Marrazkilari batek arkatz soil eta txiki batekin irudirik bikainena garatu dezakeela.

“Euskaldun askori zaila egiten zaie euskaraz irakurtzea, hamaika arrazoirengatik”

“Euskaldun askori zaila egiten zaie euskaraz irakurtzea, hamaika arrazoirengatik”

Fernando Morillo Grande. Idazlea. (Azpeitia, 1974). Filosofian lizentzaitua eta zientzia zale. Alor ugari landu ditu: gazte literatura, thriller zientifikoak, dibulgazioa, biografiak…2011n argitaletxe propioa sortu zuen (Gaumin) bere istorioak hobeto landu ahal izateko. 

fernando-morillo-eta-bestea

 

 

-Euskaraz argitaratuko diren Irakurketa Errazeko lehen liburuetako bat da zeurea. Zergatik?

Hamabost urte pasatxo daramatzat euskal literaturaren munduan, idazten eta, neurri handi batean, herriz herri liburuez solasean. Joan-etorri etengabe horretan, makina bat irakurlerekin egoteko aukera izaten dut, oso bereziki irakurle gazteekin. Batik bat horiexek, irakurle gazteek, erakutsi didate zenbaterainokoa den gure premia larria testu irakurterrazak izateko. Euskaraz ari naiz bereziki. Euskaldun askori (zintzo izanda eta zoritxarrez, gehienei esan behar genuke) zaila egiten zaie euskaraz irakurtzea, hamaika arrazoirengatik: dela ohitura falta edo alfabetatzeko aukerarik ez izana, dela hiztegi arazoak… Arrazoiak arrazoi, edonola ere, askoz gehiago interesatzen zaizkit konponbideak. Edo, hobeto esanda, konponbide ahaleginak, ezin baitugu ziur jakin zein diren bide egokiak, ahal bezainbeste ibili eta probatu gabe. Horrexegatik aritu naiz azken urteotan hainbat testu hurbil eta irakurterraz lortzeko saiakeran, baina nahi baino gehiagotan aurkitu dut, ai, gehiegirentzat ez zirela inondik ere nahiko errazak, ezta gune euskaldunetan ere!

Horri lotua, oraintsu atera dira azken Mapa Soziolinguistikoaren ondorioak. Zer argituko haiek, eta euskararen ezagutzak gora egin arren, erabilerak bere horretan dirauela, ur geldiaren modura. Ur geldia, ordea, ur ustela bilaka daiteke konturatzerako. Testu ulergarriago horren bila ari nintzela aurkitu nuen, bada, Irakurketa Errazaren proiektua. Duela hogeita hamar urte Europako iparraldean espreski sortutako sistema, irakurtzean ulertzeko arazoak zituztenei laguntzeko. Bereziki egokia iruditu zitzaidan gurerako. Ez bakarrik jatorrizko helburuengatik (bereziki prestatua arazo fisiko edo psikologiko zituztenentzat, etorkinentzat…).

Gurean multzo dexentez zabalagoa zela iruditzen zait: aurreko belaunaldietan alfabetatu gabeak direnak, inguruko hizkuntza “handien” konpetentzia, kaleko euskararen eta euskara literarioaren arteko tarte nabarmen handiagoa inguruko hizkuntzetakoa baino… Zenbat euskaldun zaharri ez nien entzungo sarriegitan, penaz haiek eta penaz nik, Berria edo herri aldizkaria irakurtzeko gauza ez zirela! Ikusitakoak ikusita, buru-belarri sartu naiz Irakurketa Errazaren munduan. Argi eta garbi esanda, iruditzen zait guretzat arnasa bezain lagungarria (eta gozagarria!) izan daitekeela: hainbat euskaldunentzat, uste dut bere hizkuntzan irakurtzeko ataria lehenbizikoz zeharkatzea ekar dezakeela. Ilusio handia egiten dit.

 

-Erraza da erraz idaztea?

Erraza da mendira joatea? Gogoaren baitan da dena! Mendirik zailena ere, mendia bihotzean baduzu, gozoa egingo zaizu… aldi berean latza eta mingarria ere izan daitekeen arren. Baina bost axola malkar eta neke horiek, mendia bizi nahi (eta behar) izatearen ondoan! Idaztea horren antzeko bidaia da. Eta erraz idaztea, beste hainbeste. Bizitzan dena bezala, alde batetik errazagoa da eta beste batetik zailagoa. Adibidez, erraz idaztean baldintza jakin batzuk dituzu: oro har egitura sinpleagoak, ahal dela oinarrizko hiztegia, istorioaren funts-funtsezkoari heldu behar, inguruminguruetan aritu gabe… Itxuraz, erraztu behar horrek erraztu egin behar luke lana. Ez du zertan, ordea. Istorio “normal” baten korapilo berberak izan ditzakezu erraz idaztean.

Tresnak errazagoak izan arren, edo beharbada horrexegatik, batzuetan beste era batera erabili beharko dituzu. Eta bestela pentsatu behar horrek zure tresnak beste era batean erabiltzen irakatsiko dizu. Hau da, aberastu egiten zaitu. Izan ere, istorio bat kontatzeko hamaika modu dago, eta hitz apur batzuk aski dira istorio zoragarri bat josteko. Marrazkilari batek arkatz soil eta txiki batekin irudirik bikainena garatu lezakeen modu bertsuan. Erraz idaztea ez da inolako muga, bidea beste era batera gozatzeko aukera baizik. Irakurleak ere antzemango ditu alde horiek, istorioaren koloreak beste era batean iritsiko zaizkiolako. Horixe helburua: irakurleei bestelako bide batzuk erakustea, beste irakurle batzuengana iristeko (tartean, orain arte irakurle izan ezin diren batzuengana). Hortaz, ez da errazagoa erraz idaztea. Baina bai ederra!

 

-Zer aurkituko du irakurleeak “Santiago Bidearen misterioan”?

Batzuetan, istorioak ez dituzu imajinatu behar: haiek etortzen dira zuregana, ia oihu basatika. Orain urte gutxi, Santoñan pasieran nintzela, motxila erraldoidun gizon edadetu bat ezagutu nuen. Marinel zaharra zela kontatu zidan, eta Norvegiako itsasoan zebilela bere itsasontzia hondoratu egin zela. Bera izan zen birizik atera zen bakarra, oso gaizki atera ere. Sekula ibiliko ez zela esan zioten medikuek. Baina berak borroka egin, urteetan. Eta ibili. Haren ondoren eta ondorioz, munduan zehar zebilen marinela, bide sakratu guztiak ibiltzen. Nik topatu nuenean Santiago Bidean zen, auskalogarrenez. Ehun mila kilometrotik gora zeramatzan hankatan eta bihotzean. Bai historia ederra!! Hari horri bigarren bat eransteko orduan ere, errealitatea etorri zitzaidan ate joka. Mutil gazte baten azken Santiago Bideari buruzkoa. Baina hori ez det hemen kontatu nahi, irakurleari ezustea ez zapuzteko eta berak lehenbizikoz aurki dezan liburuan, hala nahi badu. Aurrekoa bezain bizipen zirraragarria dela aitor dezaket soilik. Motibatzailea eta indargarria zeharo.

Benetako bi historia, beraz, nire barruko haur istorio-goseak egokitu dituenak. Pertsonaiak eta garrantzitsuena errealitatetik hartuak diren arren (haiei hortaz dagozkien loreak), neuk asmatua da gainerako hezurdura. Gizon baten borroka latza aurkituko duzue, bizitza berreskuratzeko ahalegin ausarta, barne-beldurrik madarikatuenak gainditzen saiatzeko. Eta gazte baten bestelako borroka bat… borroka bera dena azken batean. Zure eta bion eta guztion borroka. Beti errepikatu diodana irakurleari: liburua zabaldu eta dastatu orrialde bat. Lehena, hamargarrena… Edozein. Patuari utzi lekua. Hitz apur horiek xuxurlatuko dizute bide hori behar bezala iritsiko zaizun. Hala bada, goxatu bidaia bihotzez eta bihotzean. Nik hala egin nuen.

 

santiago-bidearen-misterioa